تفاوت بین دین و شریعت چیست ؟ - احمد قابل

من دین را از شریعت تفکیک می کنم. دین یک امر کلی تری است و شریعت یک امر جزئی تر. بعبارتی اگر بخواهیم دین را با معنای شریعت تعریف کنیم دین شریعت به معنی العلم می شود، در صورتیکه خود شریعت نسبت به دین معنی الاخص می شود. به عبارت دیگر شریعت محمد مصطفی یا شریعت عیسوی یا شریعت موسوی همه شرایعی هستند که در دین جای می گیرند و جزوی از دیانت هستند.

این که ما می گوییم دین اسلام، دین عیسی، دین موسی به نظر من غلط است. دین از ابتدای خلقت تا آخر خلقت یک چیز بیشتر نبوده است اما شرایع مختلف بوده اند. در نظر بگیرید دین مانند منبع بزرگی از آب گوارا است که از آن راهها و آبشخورهایی باز می کنند که هر کدام نامی برای خود می گیرد، یکی می شود شریعت موسی، یکی شریعت عیسی، یکی شریعت محمد مصطفی(ص). ممکن است کسی بگوید که این مساله تفاوتی ایجاد نمی کند اما زمانیکه در ریز مسائل وارد شویم تفاوتهای خودش را نشان خواهد داد.

مهمترین بحثی که من در مبانی شریعت دارم بحث اصاله الاباحه عقلیه العربیه است. به اعتقاد من هیچ امر غیرعقلانی در این شریعت پذیرفته نمی شود و تمام احکام شریعت مبتنی بر "عقلانیت" است ،یعنی هیچ حکم فقهی غیرعقلانی به رسمیت شناخته نمی شود. اساسا خدای سبحان به ما اجازه نمی دهد به امر غیرعقلانی به عنوان دین یا به عنوان شریعت ملتزم باشیم. البته این ادعای کوچکی نیست اگر بتوان آن را مدلل کرد لوازمی دارد که این لوازم تا آخر دست از گریبان شما نمی کشد.

در بحث مبانی شریعت ما می خواهیم بگوییم که در مبانی کلامی شریعت و در مبانی اخلاقی شریعت و در مبانی احکامی شریعت به هیچ وجه مجاز نیستیم که سر سوزنی از استدلالهای عقلی دوری گزینیم و یا چیزی را به خلاف عقل باور کنیم و بپذیریم. اساسا خدای سبحان به ما این اجازه را نداده است. خدای سبحان به ما گفته است که وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ یعنی از چیزی که به آن علم نداری هرگز پیروی مکن. به نظر من خود همین امر که در قرآن است یک مبانی اخلاقی شریعت است و خلق و خویی که می خواهد برای پیرو شریعت درست کند این است که باید خودتان را عادت دهید که به محض مواجهه با یک امر غیر عقلانی و غیر علمی از آن پروا کنید.
ما حق پیروی از امر غیر عقلانی را نداریم. اگر این را به عنوان یک خلق و شیوه در زندگی بپذیریم عملا از همه مشکلاتی که در صحنه زندگی و نظر، به اسم دین پدید می آید در امان خواهیم بود. خدای سبحان این امنیت را برای ما فراهم می کند و خود عقل نیز این را برای ما تضمین می کند.

من در بحث مبانی شریعت نشان داده ام که علمای ما به یک امری از نظر علمی و به لحاظ ادعا ملتزم هستند اما در مقام عمل ملتزم نیستند. خدا رحمت کند آقای مطهری را که می فرمودند علما به لحاظ مبانی کلامی معتزلی و از عدلیه هستند اما به لحاظ فقهی اشعری می شوند. بنابراین، این به لحاظ علمی درست نیست. فرض کنید من دیدگاهم به لحاظ کلامی یا به لحاظ فلسفی یک چیز باشد اما زمانیکه به نتایج می رسیم نتایج ضد او باشد. خب، هرکسی که بحث کلامی را پی می گیرد متوجه می شود که من دچار اشتباه شده ام و متاسفانه چون ایراد گرفته نمی شود طرف مقابل به خودش این حق را می دهد که هر حرفی را بزند.
.....
منبع:
زنده یاد احمد قابل؛ امر غیر عقلانی در شریعت پذیرفته نمی شود