تفاسیر و پیامهای واقعه عاشورا از استاد مصطفی ملکیان

شروح سخنرانی "تفاسیر و پیامهای واقعه عاشورا" از استاد مصطفی ملکیان در شب عاشورا سال 1393 در بنیاد زیب کبری، تهران

در این سخنرانی 4 تفسیر متفاوت از عاشورا توسط استاد ملکیان بررسی میشود.

مصطفی ملکیان: چنان که مورخان گفته اند، واقعه کربلا بسیار مبهم تر از چیزی است که امروزه گفته می شود. امروزه به نظر می رسد که تمام وقایع پیش آمده در این واقعه، با جزئیات فراوان در دست است و گویی با هزاران دوربین فیلم برداری، ضبط شده است؛ به طوری که حتی صحنه های وداع، حالات چهره، حرکت سر و بسیاری از جزئیات دیگر هم موجود است.
اما باید توجه داشت که با دستور عمر، در زمان خلافتش و تا یک قرن پس از آن، کتابت ممنوع بود. زیرا می پنداشتند که  کتاب خداوند برای ما کافی است . علاوه بر آن، تعداد کسانی که خواندن و نوشتن بلد بودند هم در آن زمان بسیار کم بود. پس مسلمات واقعه کربلا، بسیار اندک است.

نمی توان از نظریه ی  نور واحد بودن ائمه  استفاده کرد. بسیاری از افراد، در جواب این سوال که چرا امام حسن(ع) جنگ نکرد، می گویند اگر او در زمان امام حسین بود جنگ می کرد و برعکس. زیرا ائمه اطهار، نور واحدند. اگر این آموزه صحیح باشد، بدان معنا نیست که هیچ اختلافی میان امامان وجود نداشته و علایق شخصی، ذوق و سلیقه زیبایی شناختی آنان و شیوه سیاست ورزی شان هم یکسان بوده است. نور واحد بودن، تفاوت بین آدمیان را رد نمی کند. این تفاوت ها، در زندگی ائمه و شیوه مراوده آنان با حاکمان زمان خود نیز مشخص است.
باید دانست هدف با نتیجه متفاوت است. اگر فردی کاری را انجام داد و به نتیجه ای انجامید، نمی توان مدعی شد که هدفِ فرد، هم همان نتیجه ی بدست آمده بوده است. لزوما هدف بر نتیجه انطباق ندارد و نمی توان از نتیجه کار کسی، هدف او را استنتاج کرد و یا از هدف او، نتیجه عملش را دریافت.از آنکه نتیجه کار امام حسین در واقعه کربلا، الف بوده، نمی توان نتیجه گرفت که هدف آن حضرت هم، الف بوده است. این تمایز را در همه موارد می توان دید. مگر پیامبر اسلام در بسیاری از جنگ ها شکست نخوردند؟ اما ایشان به هدف پیروزی در آن جنگ ها شرکت کرده اند.

در میان متکلمان سنی، دو شاخه پدید آمده است: اشاعره و معتزله. اختلافِ مهمِ میان این دو جریان، در نسبتی است که میان خداوند و اخلاق برقرار می دانند. معتزله معتقدند که خداوند کاری را انجام می دهد که خوب است. در برابر، اشاعره می گویند کاری خوب است که خداوند انجام می دهد.
معتزله معتقدند انسان، بدون کمک خدا و پیغمبران و صرفا به واسطه ی عقل خود، می تواند خوبی و بدی را از هم تمیز دهد. اما اشاعره بر این باورند که اگر خداوند و پیامبرانش نبودند، ما نمی توانستیم کارهای خوب و بد را تشخیص دهیم. معتقدین به این رویکرد، تصریح می کنند که اگر در قیامت خدا سلمان را به جهنم و ابوجهل را به بهشت برد، می فهمیم کار خوب همین بوده است.
ما شیعیان در این مسئله و بسیاری از مسائل دیگر، حق را به معتزله دادیم و کلام ما بیشتر معتزلی است تا اشعری. اما همانطور که استاد مطهری ذکر کرده اند، ما به ظاهر معتزلی هستیم، اما در باطن، چنان رفتار می کنیم که گویا عقل بشر خوب و بد را تشخیص نمی دهد. سخن مطهری در باب نسبت ما با خداوند است و من می خواهم این را در مورد نسبت ما با ائمه نیز تعمیم دهم. به باور من، ما شیعیان، نسبت به ائمه مان هم اشعری هستیم. زیرا برای مثال می گوییم هر کاری که امام حسین انجام داده است، چون او انجام داده، خوب است؛ نه آنکه کار چون خوب بود، امام حسین انجام داد. این تلقیِ اشعری مآبانه، سبب می شود که ما وقتی نقلی از زندگی ائمه می شنویم، نپرسیم چرا ایشان چنین کرده اند. زیرا صرفا چون چنین کرده اند، پس خوب است. اما برای درس آموزی، باید به دنبال این چرایی ها بود.

منیع: سخنرانی  استاد مصطفی ملکیان در شب عاشورا سال 1393 در بنیاد زیب کبری، تهران
..........

نمونه ای از این مثال و ایراد استاد ملکیان را در نقل قولی که اخیرا در روزنامه اعتماد از دکتر صادق زیبا کلام آورده اند ببینید که ایشان گفتند: "هيچ كتابي در مورد واقعه عاشورا نخواندهام. نيازي به خواندن كتاب در اين زمينه ندارم و هرآنچه در خصوص واقعه عاشورا ميدانم اطلاعاتي است كه علما نسل اندر نسل بالاي منبر در مراسم عزاداري گفتهاند! به طور كلي هرآنچه امام معصوم انجام داده براي من مقدس است. امام حسين اگر با يزيد صلح ميكرد هم براي من تقدس داشت چرا كه به طور كلي به تصميم امام معصوم اعتقاد دارم. برخي از ائمه با حكومت زمان خود مبارزه كردند وبرخي ديگر مانند امام صادق(ع) مبارزهيي با حكومت زمان خود نداشتند. در مورد عاشورا كتابي نخواندم چرا كه قبول دارم هرآنچه حسين(ع) انجام داده درست است!!

سخنان بالا دینداری سطحی  صادق زیباکلام را نشان میدهند که بسیار عوامانه است

باز اندیشی هویت اسلام شیعی - محسن کدیور...